Prominente juristen roepen na wereldwijd onderzoek op tot onmiddellijke actie om in de strijd tegen het terrorisme de rol van mensenrechten te herstellen. Antiterrorismemaatregelen na 9/11 hebben wereldwijd geleid tot ernstige schendingen van mensenrechten, zoals marteling, verdwijning, willekeurige en geheime detentie, oneerlijke processen en straffeloosheid. Acht prominente juristen, onder wie de voormalig VN Hoge Commissaris voor de Mensenrechten Mary Robinson, waarschuwen tegen het gevaar dat de als ‘tijdelijk’ geïntroduceerde,verstrekkende maatregelen een permanent karakter krijgen, ook in democratische samenlevingen.

Dit zijn de voornaamste conclusies uit het rapport ‘Assessing Damage, Urging Action’ dat gisteren (16 februari 2009) is verschenen na een onafhankelijk onderzoek dat drie jaar heeft geduurd. Het paradigma van de ‘war on terror’ heeft op twee niveaus belangrijke lange termijn effecten die het functioneren van de rechtsstaat bedreigen en die onvoldoende worden onderkend, aldus het rapport. Op nationaal niveau is de steun voor naleving van mensenrechten steeds meer uitgehold. Op internationaal niveau gebruiken landen met een dubieus democratisch gehalte antiterrorismemaatregelen om eigen schendingen van mensenrechten, zoals martelingen en gevangenschap zonder proces, te rechtvaardigen.

De juristen erkennen in het rapport dat terrorisme een belangrijke bedreiging is waartegen overheden adequate maatregelen moeten en mogen nemen. Het juridische systeem van voor 9/11 biedt, zo concluderen zij, echter veelal voldoende mogelijkheden om het gevaar van terrorisme het hoofd te bieden. Terrorismebestrijding zou daarom weer primair het terrein moeten worden van het strafrecht en niet langer hoofdzakelijk dat van de inlichtingendiensten. De inlichtingendiensten opereren met uitzonderlijke bevoegdheden en in het geheim en daarmee meestal buiten het zicht van de wet. Het geheime opereren van inlichtingendiensten lijkt een integraal onderdeel geworden te zijn van het juridisch systeem in veel landen.

Het onderzoek werd uitgevoerd op initiatief van de International Commission of Jurists (ICJ). Deze prijswinnende organisatie van juristen komt op voor de wereldwijde naleving van de rechten van de mens. Het Nederlandse Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM) is aangesloten bij het ICJ-netwerk. In het kader van dit onderzoek zijn in diverse landen openbare en besloten hoorzittingen gehouden waarin onder meer politici, juristen, rechters, journalisten, NGO’s, slachtoffers van terrorisme en mensen die geconfronteerd zijn met mensenrechtenschendingen in de strijd tegen het terrorisme, werden gehoord. Het onderzoek strekte zich uit over veertig landen, waaronder Nederland.

De leden van het juristenpanel zijn:

• Ms. Mary Robinson (Ierland), voormalig president van Ierland, voormalig VN Hoge Commissaris voor Mensenrechten en thans president van de ICJ;
• Professor Stefan Trechsel (Zwitserland), rechter ad interim van het Internationaal Tribunaal voor Voormalig Joegoslavië, voormalig voorzitter van de Europese Commissie voor de Mensenrechten en emeritus professor Internationaal Recht aan de Universiteit van Zurich;
• Justice Arthur Chaskalson (Zuid-Afrika), voormalig Chief Justice in Zuid-Afrika, eerste president van het Grondwettelijk Hof (voorzitter van het panel);
• Professor Georges Abi-Saab (Egypte), emeritus professor Internationaal Recht aan het Graduate Institute of International and Development Studies, Geneve, voormalig rechter bij de internationale tribunalen voor Voormalig Joegoslavië en Rwanda, lid van het beroepsorgaan van de Wereld Handelsorganisatie;
• Professor Robert K. Goldman (Verenigde Staten), professor Recht aan de American University in Washington D.C., voormalig president van de Inter-Amerikaans commissie voor de Mensenrechten en voormalig onafhankelijk expert van de VN Commissie voor de Mensenrechten over terrorismebestrijding en mensenrechten;
• Ms. Hina Jilani (Pakistan), advocaat van het Hooggerechtshof van Pakistan en voormalig speciale gezant van de VN Secretaris-generaal voor de situatie van mensenrechtenverdedigers;
• Professor Vitit Muntarbhorn (Thailand), professor aan de Chulalongkorn University, Bangkok en speciaal rapporteur voor de VN-Mensenrechtenraad over de situatie van mensenrechten in Noord-Korea;
• Justice Raúl Zaffaroni (Argentinië), rechter van het Hooggerechtshof in Argentinië, emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Buenos Aires en voormalig directeur van het VN Latijns-Amerika Instituut voor de bescherming tegen criminaliteit en behandeling van criminelen.

Noot voor de redactie:

• Het volledige rapport 'Assessing Damage, Urging Action'

Voor meer informatie over het rapport en de Nederlandse bijdrage aan de totstandkoming daarvan, kunt u contact opnemen met mr. Saloua Ouchan, bestuurslid van het NJCM, 06-10898587.

Voor meer informatie over de ICJ (www.icj.org) en het NJCM kunt u contact opnemen met de secretaris van het NJCM, mr. Franka Oluji?, 071-5278841.

Eerdere nieuwsberichten:

Nieuwsbericht BBC, 16 februari 2009

Bijdrage NJCM aan totstandkoming ICJ-rapport

Nieuwsbericht NJCM, 17 juli 2007